صد ها دستور اسلامی که عدالت اجتماعی و اقتصادی را در عمق عبادات وارد می سازد و آن را از جمله شرایط صحیح بودن آنها می شمارد به روشنی نشان می دهد که عدالت اجتماعی و عدالت اقتصادی نه تنها دو حکم فرعی و دو واجب عادی و معمولی نیستند. بلکه بر پایه عقیده و ایمان استوراند و از آنها جدا شدنی نیستند. اسلام ایمانی را که نتیجه آن عدالت در زندگی فرد وجامعه نباشد بر نمی تابد. از این رو عدالت اقتصادی و اجتماعی در اسلام ریشه دار دائمی و فراگیر است زیرا با طبیعت وهستی مومن در آمیخته و از درون فرد و جامعه مسلمان سرچشمه گرفته است.
ویژگی دیگر عدالت اقتصادی و اجتماعی در مکتب اسلام این است که عدالت درجات متفاوتی دارد و تحقق آن در جوامع محدود به حد خاصی نیست بلکه مانند بسیای ازهدفهای دینی بیکران و نامتناهی است. این بدان جهت است که عدالت وسیله ای برای امکان بخشیدن به تکامل انسان است نه آنکه خود هدفی باشد که کوشش عدالت خواهی در نخستین مرحله آن توقف کند. نتیجه چنین بینشی آن است که عدالت با قدری احساس فردی آغاز می شود و سپس رشد می کند و از یک سو به کوشش روز افزون فرد تبدیل می گردد و از سوی دیگر گروه را که دولت ملی مظهر آن است در بر می گیرد. آنگاه عدالت با دو بعد گسترش می یابد: از یک سو رفته رفته همه افراد جامعه را در بر می گیرد و از سوی دیگر عمق پیدا می کند. زیرا همان طوری که حسّ عدالت خواهی رفته رفته به صورت کوشش پی گیر و مستمر در می آید تحقق بخشیدن به حدّاقل عدالت مراتب دیگری از عدالت را فراهم می کند. این جریان تا آنجا ادامه می یابد که به برابری بین افراد جامعه می رسد.
سپس مرحله تکافل و همبستگی و فداکاری فرا می رسد آنگاه از این مراحل هم می گذرد و به صورت ایثار و از خودگذشتگی جلوه می کند.
جدائی اصل عدالت اقتصادی و اجتماعی از ایدئولوژی اسلامی که خود گوشه ای از فاجعه جدایی عقیده از شریعت است و گروههای مختلف مسلمان آن را پذیرفته اند باعث گردیده است که عدالت ژرفا و کلیّت و استمرارخود را از دست بدهد به طوری که امروز عدالت اقتصادی و اجتماعی به صورت یک مسئله اجتماعی محض وموضوع سیاسی خالص در آمده است.
قرآن کریم بارها تأکید کرده است که عبادتها و به ویژه نماز هرگاه همراه زکات یا برآورده کردن نیازنیازمندان و همسایگان و نزدیکان باشد پس وای بر چنین نمازگزاری.
فویل لامصلّین الّذین هم عن صلاتهم ساهون الّذین هم براوون و یمنعون الماعون( 4:107-7) (پس وای بر آن نمازگزارانی که در نماز خود سهل انگارند؛ آنان که ریا می کنند و از دادن زکات دریغ می ورزند).
شاید برخی از علمای دین با دعوت و تبلیغ یا با سکوتشان در نشاندن عبادت به جای عدالت سهیم بوده باشند. این در حالی است که اسلام اعلام داشته است:
افضل العبادات کلمه حق عنا سلطان جائر ( حدیث نبوی الغیبه شیخ طوسی ص 404) ( برترین عبادت سخن حق گفتن در برابر سلطان ستمکار است). عدل ساعه خیر من عباده سبعین سنه ( بحار الانوار ج 72 ص 352).
روشن است که نتیجه این روش تربیتی بی نهایت خطرناک بوده است چرا که نبود عدالت در جوامع از مرحله خطرهای سیاسی و اجتماعی گذشته و به مرحله انحرافات ایدئولوژیک رسیده و موجب ناامیدی بزرگی از دین و موسسه های دینی و علمای دین مخصوصاً از آن دسته از علمای دین که در برابر بیدادگری سکوت می کنند و برای احقاق حقوق مردم زیر ستم مبارزه نمی کنند شده است. خلاصه سخن اینکه این جدایی درکوششهایی که به منظور تحقق عدالت در جوامع اسلامی صورت می گیرد نابسامانیهای به وجود آورده و مشکلات اجتماعی و سیاسی و اعتقادی بسیاری به جای گذاشته است.
هر گاه عدالت در برخی جوامع به صورت جزئی و جدا از قاعده و زیر بنای اعتقادی- اسلامی تحقق یابد مشکلات بزرگ تری به جای می گذارد. زیرا این نوع عدالت موجبات متعارف و فرهنگی خود را همراه می آورد و شکل خاصی از مصرف را به جامعه تحمیل می کند و در نتیجه شیوه ای تازه از زندگی را در پیشاروی انسان می نهد که او را به گمراهی می کشاند
مسئولیت علمای دین در این زمینه بسیار بزرگ و دقیق و فوری است. زیرا آنان در راه خدمت به اسلام و مسلامانان به ویژه محرومان و ستم دیدگان امین مردمند. تنها آنانند که می توانند از مبارزه و پیکار محرومان و ستم دیدگان در داخل جامعه های اسلامی تصویر درستی به دست دهند و شائبه تند روی و الحاد را از آن بزدایند و به ویژه از خدشه دار شدن تلاشهایی که برای احقاق حقوق صورت می گیرد جلوگیری کنند. زیرا که ستمگران و غاصبان حقوق ملتها به متهم کردن این جنبشها به الحاد یا طائفه گرایی عادت کرده اند و بهترین راه حل برای این سلاح ویرانگر پشتیبانی علمای دین از جنبشها و حمایت از آنهاست.

بر گرفته از: سخنرانی امام موسی صدر درنهمین همایش اندیشه اسلامی «ملتقی الفکر الاسلامی» که در تلمسان ( یکی از شهرهای الجزایر ) در تاریخ 26 ژوئیه 1975 مطابق با 17 تیر 1345